Περιοδικό «Ἐλεύθερη Πληροφόρηση», φύλλο 160, 1-7-2005

“Οὐδέν ἄνθρωπος καί μέγα ἄνθρωπος” 

Τό μέγεθος “ἄνθρωπος” ἡ πολύτιμη καί ἀδιαπραγμάτευτη εἰκόνα τοῦ Θεοῦ, δέν εἶναι εὔκολα μετρητό καί σταθμητό. Δείχνεται μικρό καί ἀσήμαντο. Καί ἀποκαλύπτεται μέγα, ἐφευρετικό καί χαρισματικά ἐπιδέξιο. Τόν ἄνθρωπο ἄν τόν προβάλεις στό ἀπέραντο καί ἀπροσμέτρητο σύμπαν, θά τόν προσδιορίσεις ὡς ἀδιόρατο κόκκο. Ἄν τόν συναπαντήσεις κατά τίς ὧρες, πού παλεύει μέ τά θεριεμένα κύματα τοῦ βίου, θά τόν χαρακτηρίσεις ταλαίπωρο. Ἄν, ὅμως, ἀποβλέψεις στή μοναδική καί ἀτίμητη προικοδοσία του, στόν ἡγεμόνα νοῦ, πού ἐμπλουτίζει τό ὀστράκινο, ἀνθρώπινο σκεῦος του μέ αὐτοσυνειδησία καί εἰσδυτική ἱκανότητα, θά νοιώσεις νά ὀρθώνεται μπροστά σου τό ἀνυπέρβλητο μεγαλεῖο του. ῾Η βιολογική του ὑπόσταση μετράει χρόνια. Καί δουλεύει στούς ἀδυσώπητους νόμους τῆς φθορᾶς. ῾Η πνευματική του συγκρότηση μαρτυρεῖ θεία προέλευση. Καί τόν ἀνυψώνει στό βάθρο τῆς ὑπεροχῆς καί τῆς κατακυρωμένης ὑπεραξίας.

Δουλεύοντας μέσα μου αὐτή τή σύνθεση τῶν δυό ἀκραίων μεγεθῶν, συντονίστηκα, αὐθόρμητα, μέ τήν κρίση καί τή θαυμαστική ἀναφώνηση τοῦ φωστήρα τῆς Καισάρειας, τοῦ μεγάλου Βασιλείου: “οὐδέν ἄνθρωπος καί μέγα ἄνθρωπος”. Τίποτα δέν εἶναι ὁ ἄνθρωπος. Καί μέγα εἶναι ὁ ἄνθρωπος. Μεταφέρω αὐτούσια τήν κριτική του παρατήρηση:

Περιοδικό «Ἐλεύθερη Πληροφόρηση», φύλλο 159, 16-6-2005

Τά πρῶτα σημάδια

Δέ θά δαπανήσω χρόνο στήν ἐπεξεργασία τοῦ νοσηροῦ συμπτώματος τῆς διασύνδεσης τοῦ λογικοῦ ἀνθρώπου μέ τούς ἄλογους ἐκπροσώπους τοῦ ζωϊκοῦ βασιλείου. Οἱ θεωρίες αὐτές εἶναι πιά ξεπερασμένες καί λησμονημένες. Θά μείνω θαυμάζοντας ἐκεῖνο, τό πρῶτο ξεκίνημα τοῦ λογικοῦ προγόνου μας. Τίς πρῶτες στροφές τοῦ ἀνθρώπινου μυαλοῦ. Τά πρῶτα, τά παρθένα αἰσθήματα τῆς ἀνθρώπινης καρδιᾶς. Ὅσο καί ἄν ἐμφανίζονται, στό δικό μας ὑπερφορτωμένο λογισμό, πρωτόγονα καί ἁπλοϊκά, εἶναι ἀποκαλυπτικά τοῦ μεγαλείου τῆς ἀνθρώπινης ὕπαρξης καί τῶν προνομιακῶν χαρισμάτων, πού τή διαφοροποιοῦν ἀπό ὅλη τήν ὑλική δημιουργία.

Ὁ ἄνθρωπος, ἀπό τή στιγμή, πού χτύπησε τήν ἄμορφη πέτρα καί σμίλεψε τό πρῶτο, πρωτόγονο -ἔστω- ἐργαλεῖο του, φανέρωσε, πώς ἔχει τήν ἱκανότητα νά σκέφτεται, νά ἀνακαλύπτει καί νά δημιουργεῖ.

Περιοδικό «Ἐλεύθερη Πληροφόρηση», φύλλο 158, 1-6-2005

Ἡ ψηλάφηση τοῦ κάλλους

Κατά τή μακρά καί ἐπίπονη διαδρομή τῶν ἐρευνῶν καί τῆς συστηματοποίησης τῶν ἐπιστημονικῶν ἀνακαλύψεων, ἀποτυπώσαμε, μέ μαθηματικούς τύπους τίς σχέσεις τῶν ὑλικῶν στοιχείων καί τήν ἀπαραβίαστη ἐναρμόνιση τῶν φαινομένων. Εἴμαστε, ὅμως, ὑποχρεωμένοι νά καταθέσουμε μιά ὁμολογία. Τά μαθηματικά μας, πού τά χαιρόμαστε ὡς δική μας ἐπινόηση καί τά ἀξιοποιοῦμε, ὁλοένα καί περισσότερο, ἀποδεικνύεται, ἐκ τῶν πραγμάτων, ὅτι δέν εἶναι ἀποκλειστικά καί μόνο ἀνθρώπινο γλωσσάρι. Τρόπος δουλειᾶς, πού μᾶς ἐξυπηρετεῖ κατά τήν περιγραφή τῶν φαινομένων καί τήν ἔνταξη τῶν σκέψεών μας σέ σύστημα γνώσης. Οἱ νόμοι τῆς φύσης, πού τούς ἀνακαλύπτουμε καί, πού τούς ἀποκρυπτογραφοῦμε μέ τή βοήθεια τῶν μαθηματικῶν μας ἐξισώσεων, ἀποτελοῦν, στό σύνολό τους καί στά ἐπί μέρους τους, τήν ὑποδομή τῆς παγκόσμιας ἁρμονίας. Τό θαυμαστό γλωσσάρι τοῦ Θεοῦ, πού κρύβεται πίσω ἀπό τήν καθολική εὐταξία καί πού, ταυτόχρονα, φανερώνεται καί δηλοποιεῖται καθώς τό σύμπαν διακρατεῖται στό κάλλος του καί στό “διαγεγραμμένο προορισμό” του. ᾿Εκεῖνος, ὁ ἄπειρος νοῦς, μίλησε καί μιλάει μέ τήν παγκόσμια εὐταξία. Καί παραχωρεῖ σέ μᾶς, στά λογικά του πλάσματα, τό προνόμιο, νά εἰσχωροῦμε στά μυστικά τῆς Δημιουργίας Του καί νά ἀποτυπώνουμε, μέ τό δικό μας τρόπο, τό Θεϊκό μαθηματικό γλωσσάρι Του.

Περιοδικό «Ἐλεύθερη Πληροφόρηση», φύλλο 157, 16-5-2005

Ἡ ἀναγνώριση τῶν προσόντων μας

Τήν ἀπόσταση ἀπό τό ἄλογο στό λογικό καί τή διαφορά τοῦ “σκεπτόμενου” ἀνθρώπινου προσώπου ἀπό τούς ἐκπρσώπους τῶν ζωϊκῶν κοινοτήτων, δέν τίς μετροῦμε μέ ἀφηρημένα διανοήματα. Τίς ψαληφοῦμε καί τίς προσμετροῦμε, ἐμπειρικά, σέ κάθε μας βῆμα. Εἶναι πραγματικότητες καί σχέσεις αὐτόδηλες. Τό ἁπλό, αὐτονόητο φτερούγισμα τοῦ νοῦ μας καί τό αὐθόρμητο σκίρτημα τῆς καρδιᾶς μας εἶναι λειτουργίες τῆς ψυχῆς, πού ἐνεργοποιοῦν τό θεϊκό δώρημα. ᾿Εμπειρίες ζωῆς, πού προσφέρονται ὡς, πειστική καί γλυκύτατη, σπουδή τῆς ὑπαρξιακῆς μας πληρότητας καί τῆς ὑπεροχικῆς παρουσίας μας στή σύνολη Δημιουργία.

“Ὅτι ὁ ἄνθρωπος εἶναι ζῶο μέ λογικό καί μέ νόηση, δέ θά βρεθεῖ κανένας νά το ἀμφισβητήσει. Πῶς ἔγινε ἄνθρωπος, ἄν ἔλαβε μόνο ἄψυχη σάρκα ἤ ψυχή, πού δέν ἔχει νόηση; Αὐτό τό πλάσμα δέν εἶναι ἄνθρωπος” «῞Οτι δέ λογικόν καί νοερόν ζῶον ὁ ἄνθρωπος, οὐδείς ἀντερεῖ· πῶς οὖν ἄνθρωπος γέγονεν, εἰ σάρκα ἄψυχον ἤ ψυχήν ἄνουν ἔλαβε; οὐ τοῦτο γάρ ἄνθρωπος» (᾿Ιωάννου τοῦ Δαμασκηνοῦ, ῎Εκδοσις ᾿Ορθοδόξου Πίστεως, κεφ. ΙΗ΄ (ΞΒ΄).

Περιοδικό «Ἐλεύθερη Πληροφόρηση», φύλλο 156, 1-5-2005

“Νῦν πάντα πεπλήρωται φωτός”

Ὁ φόβος καί τό δάκρυ. ῾Η πανανθρώπινη γεύση. ῾Η ἀέναη σπονδή μπροστά στό τρομακτικό μυστήριο τοῦ θανάτου. ῾Η πλησμονή τῆς ἀγωνίας, πού κατακυριεύει τήν ψυχή, ὅταν ὁ ἀνήσυχος λογισμός ἐγγίσει, ἔστω ἀπρόθυμα, ἔστω διστακτικά, τή βαρειά καί ἀμπαρωμένη τερματική πύλη καί τολμήσει νά ἐπεξεργαστεῖ τό καυτό ἐρώτημα τοῦ “ἐπέκεινα”. Πίσω ἀπό τή βαρειά Πύλη... τί;

Καί, συνακόλουθο, τό καυτό δάκρυ. ῾Η θλίψη, μπροστά στό ἄψυχο κορμί τοῦ ἀγαπημένου προσώπου. Καί τά ἐρωτήματα: Γιατί ὁ θάνατος; Γιατί ὁ σκληρός χωρισμός; Γιατί ἡ παγερή σιωπή; Γιατί ἡ βαρειά πλάκα στόν τάφο τοῦ νεκροῦ καί στίς καρδιές ἐκείνων, πού σέρνουν τά βήματα στό μονοπάτι τοῦ πένθους;

Ἡ ἕκτη αἴσθηση

«... Ἡ πίστη μου εἶναι ἡ ἕκτη αἴσθησή μου. Ἡ ἱκανότητα, ἡ φυτεμένη μέσα μου ἀπό τό πανσθενουργό χέρι τοῦ Πλάστη μου, πού μέ φέρνει ἔξω καί πάνω ἀπό τήν ὑλική πραγματικότητα καί μοῦ δίνει τήν εὐχέρεια νά λούζομαι στό φῶς τοῦ Θεοῦ».

Μητροπολίτου Ἀττικῆς και Μεγαρίδος Νικοδήμου, «Βοήθει μου τῇ ἀπιστίᾳ», α΄ ἔκδ. (Ἀθήνα: Ἐκδόσεις «ΣΠΟΡΑ», 2003), σελ. 11

Περιοδικό «Ἐλεύθερη Πληροφόρηση», φύλλο 155, 16-4-2005

Περιφέρουμε τήν εἰκόνα τοῦ Θεοῦ

Ἡ ἰδιαιτερότητα τοῦ λογικοῦ ἀνθρώπου, μέσα στό σύνολο τῆς ἀπέραντης Δημιουργίας, εἶναι ἕνα ἀπό τά κομβικά θέματα, πού ἀπασχολοῦν καί συνεπαίρνουν τήν Πατερική ἀνθρωπολογία, στό σύνολό της. Οἱ Πατέρες μας, οἱ φορεῖς τοῦ πνεύματος καί κοινωνοί στή σοφία καί στά χαρίσματα τοῦ Παναγίου Πνεύματος, ἀτενίζουν τόν πολύτιμο ὑπαρκτικό πλοῦτο, τό “κατ᾿ εἰκόνα”, σέ στάση θαυμασμοῦ καί ἔκστασης. ᾿Αφήνουν τό “λόγο” τους, τή νοητική τους εὐαισθησία νά βυθιστεῖ στό μυστικό μεταλλεῖο τῆς ἴδιας τους τῆς ψυχῆς, νά προσμετρήσει τό θησαύρισμα τῆς ὕπαρξης καί τήν “ἐντελέχεια”, τόν προορισμό, πού ἔταξε ὁ Δημιουργός γιά τό “ἔμπνουν” δημιούργημά του. Παράλληλα, ἐπεκτείνουν τήν ἔρευνά τους καί τό θαυμαστικό τους ἄγγιγμα καί στή γύρω τους φύση. Στήν κοντινή καί προσιτή. Καί στήν ἀπόμακρη καί ἀπροσπέλαστη. Στέκονται, ἐνεοί, μπροστά στήν κοσμική ἁρμονία. Καί περιμαζεύουν τά ψήγματα τῶν ἀποκαλύψεων, πού ἀφήνει νά διαλάμψουν ἡ τελειότητα τοῦ μεγαλειώδους ἔργου τοῦ Θεοῦ. ᾿Ανιχνεύουν, μελετοῦν, περιγράφουν, δοξολογοῦν. Σέ ἀτέλειωτο βύθισμα. Καί σέ ἀσταμάτητη ἔκπληξη. Τά πάντα εἶναι δημιουργημένα μέ ἄπειρη σοφία. Τά πάντα εἶναι ἀπόρροια τῆς ἀσύληπτης θεϊκῆς ἀγάπης.

Μιλοῦν οἱ εἰκόνες τοῦ ναοῦ

«Οἱ εἰκόνες τοῦ τέμπλου, οἱ εἰκόνες τῶν προσκυνηταριῶν, οἱ τοιχογραφίες, ὅλες ἀποτελοῦν μιά σιωπηλή διδασκαλία, μιά ἀφήγησι τῆς πιό ἱερῆς ἱστορίας, πού γράφτηκε στόν πλανήτη μας. Καί μπορῶ μέ μιά ματιά, μέ ἕνα βλέμμα νά πάρω τήν ἱστορία αὐτή μέσα μου, νά περάσω μέ τή σκέψι καί μέ τήν καρδιά ἀπό ὅλα τά στάδια, νά ἐπικοινωνήσω πνευματικά μέ τόν Λυτρωτή μου καί νά ἀπολαύσω τή γλυκιά μορφή του, τούς λόγους του καί τά θαύματά του.

Καί πλάϊ στίς εἰκόνες τοῦ Κυρίου μας, οἱ εἰκόνες τῶν ἁγίων του. Τῶν ἀθλητῶν του, τῶν δούλων του, τῶν ἐκλεκτῶν του. Αὐτῶν, πού ἡ καρδιά τους εἶχε πλημμυρίσει ἀπό τή Θεία Χάρι καί πρόσφεραν στόν Υἱό τοῦ Θεοῦ ἀκέραια τήν ἀφοσίωσί τους καί τά αἰσθήματά τους. Τίς βλέπω τίς μορφές αὐτές ἐξαϋλωμένες, ἀποπνευματωμένες, σάν νά ὑψώνονται μέ τό ἀσκητικό τους σῶμα στά αἰθέρια, για νά ἀπολαύσουν τήν παρουσία τοῦ ἀγαπημένου των καί νά προσφέρουν ἁγνή τή λατρεία τους καί θερμό τόν ὕμνο τους. Καί ἐμπνέομαι. Ἀνεβαίνω κι’ ἐγώ μαζί μέ τους ἁγίους. Ἐλευθερώνομαι ἀπό τίς σκέψεις τῆς γῆς μας καί τό σαρκικό φρόνημα τοῦ κόσμου. Ἀνακαινίζεται τό ἐσωτερικό μου. Ξεφεύγω ἀπό τίς παραστάσεις τῆς διαφθοράς μέ τά στίγματα τῆς ἁμαρτίας καί τίς κακότεχνες γραμμές τῶν παθῶν καί δέχομαι μέσα μου τίς παραστάσεις τοῦ Οὐρανοῦ. Τή λεπτότητα, τήν εὑγένεια καί τίς συγκινήσεις τῶν ἁγίων. Μεταφέρομαι στή Βασιλεία τοῦ Θεοῦ καί τῶν ἐκλεκτῶν του. Κι’ αὐτόματα δημιουργεῖται στήν ψυχή μου τό κλῖμα τῆς προσευχῆς, ἡ ἀτμόσφαιρα τῆς ἐξάρσεως καί ἠ δίψα τῆς κοινωνίας μέ τόν ἄπειρο Δημιουργό».

Μητροπολίτου Ἀττικῆς καί Μεγαρίδος Νικοδήμου, Στοχασμοί τοῦ Σαββάτου, α΄ ἔκδ. (Ἀθήνα: Ἐκδόσεις «ΣΠΟΡΑ», 1970), σελ. 106-107

Ἡ κίνηση στή λατρεία

«Στήν ὥρα τῆς λατρεῖας μας οἱ κινήσεις μας γίνονται πολύ πιό ἐκφραστικές καί πολύ πιό ἀπαραίτητες. Ζοῦμε ὁλόκληρο τό μυστήριο τῆς θείας ἀγάπης, πού κορυφώνεται στόν Μυστικό Δεῖπνο καί στό Σταυρό. Κι’ οἱ καταστάσεις, πού ἐσωτερικά ζοῦμε, εἶναι τόσο πυκνές, καί τά αἰσθήματα, πού δονοῦν τήν ψυχή μας τόσο δυνατά, ὥστε δέν προλαβαίνουν νά ἐκφραστοῦν μέ τόν προφορικό λόγο. Γι’ αὐτό καί ἐπιστρατεύουμε τήν κίνησι. Μ’ αὐτό τόν λόγο μιλᾶμε, μεταφράζουμε σέ σχήματα τίς δυνατές συγκινήσεις καί τίς πεποιθήσεις τῆς ψυχῆς. [§] Οἱ κινήσεις μας εἶναι ὁ βοηθητικός λόγος [...]»

Μητροπολίτου Ἀττικῆς καί Μεγαρίδος Νικοδήμου, Στοχασμοί τοῦ Σαββάτου, α΄ ἔκδ. (Ἀθήνα: Ἐκδόσεις «ΣΠΟΡΑ», 1970), σελ. 99

Σημείωση: Παραδείγματα κινήσεων στη λατρεία είναι «τό σημεῖο τοῦ σταυροῦ» με το οποίο «δηλώνουμε τήν πίστι μας στή μεγάλη θυσία καί ζητᾶμε τή Χάρι καί τό ἔλεος τοῦ Ἐσταυρωμένου, ἡ ὀρθία στάσι μας» που «ἐκφράζει τό σεβασμό μας καί τό δέος», ἡ υπόκλιση πού δηλώνει «πώς εἴμαστε δοῦλοι» Θεοῦ, «τό γονάτισμα» κατά τήν «πιό ἱερή στιγμή τῆς Λειτουργίας μας, ὅταν τό Πνεῦμα τό Ἅγιο θαυματουργῇ καί μεταβάλλῃ τά τίμια δῶρα σέ Σῶμα καί Αἷμα τοῦ Λυτρωτοῦ μας» καί ἄλλα. (βλ. Ἀττικῆς Νικοδήμου, Στοχασμοί τοῦ Σαββάτου, [ό.π.] σελ. 100)